Một buổi sáng mùa hè, tôi đặt chân đến Tân Trào, vùng đất được nhiều người gọi là “Thủ đô Khu giải phóng”. Con đường nhỏ dẫn vào khu di tích uốn mình giữa những đồi cọ xanh mướt. Không khí nơi đây yên bình đến lạ. Tiếng chim hót vang lên từ những tán cây, tiếng gió khẽ lùa qua những đồi cọ khiến tôi khó hình dung rằng vùng đất này từng là trung tâm của những quyết định làm thay đổi vận mệnh dân tộc.
Tôi là Đức Anh, thành viên dự án Ông bà kể lại. Hôm nay, tôi tìm gặp cụ Bình, một người dân địa phương đã nhiều năm gắn bó với vùng đất này.
Khi đứng dưới gốc cây đa Tân Trào, tôi ngước nhìn những cành cây vươn rộng như chiếc ô khổng lồ che phủ cả một khoảng sân.
“Điều gì khiến cây đa này trở nên đặc biệt đến vậy hả cụ?” – tôi hỏi.
Cụ Bình mỉm cười, ánh mắt hướng lên tán lá xanh phía trên đầu.
“Vì nơi này không chỉ có một cái cây đâu cháu. Nó giữ cả một phần lịch sử của đất nước mình.”
Rồi câu chuyện bắt đầu.
Cụ kể rằng cây đa Tân Trào đã có mặt ở đây từ rất lâu trước khi trở thành một di tích lịch sử nổi tiếng. Ngày trước, người dân trong vùng thường chọn gốc đa làm nơi nghỉ chân, họp làng hay trao đổi công việc. Nhưng mùa hè năm 1945 đã khiến nơi đây bước vào lịch sử.
Những ngày ấy, tình hình đất nước đang chuyển biến rất nhanh. Sau nhiều năm đấu tranh, cơ hội giành độc lập đã đến gần. Tân Trào được lựa chọn làm trung tâm của Khu giải phóng, nơi diễn ra nhiều sự kiện quan trọng chuẩn bị cho cuộc Tổng khởi nghĩa.
Ngày 16 tháng 8 năm 1945, dưới chính tán cây đa này, các đơn vị Quân Giải phóng đã tập hợp làm lễ xuất quân tiến về giải phóng Thái Nguyên. Đó là một trong những bước đi mở đầu cho thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám.
Cụ Bình chỉ tay về khoảng đất dưới gốc cây.
“Người dân kể lại rằng hôm ấy đông lắm. Ai cũng hiểu thời khắc quan trọng của đất nước đã đến. Những chiến sĩ đứng thành hàng dưới gốc đa, chuẩn bị lên đường làm nhiệm vụ.”
Tôi lặng người nhìn những bộ rễ già bám sâu xuống lòng đất. Hơn tám mươi năm đã trôi qua, cây đa vẫn đứng đó, như một nhân chứng thầm lặng của lịch sử.
Nhưng câu chuyện về Tân Trào không chỉ dừng lại ở cây đa.
Rời gốc đa, tôi cùng cụ Bình đi men theo con đường nhỏ dẫn lên sườn đồi Nà Nưa. Hai bên đường là những tán rừng xanh mát. Không gian yên tĩnh đến mức có thể nghe rõ tiếng lá cây xào xạc trong gió.
Nằm nép mình giữa rừng là lán Nà Nưa – một căn lán nhỏ đơn sơ được dựng bằng tre, gỗ và lá cọ.
Nhìn căn lán trước mắt, tôi không khỏi ngạc nhiên.
Nó nhỏ hơn rất nhiều so với những gì tôi từng tưởng tượng.
Cụ Bình như hiểu suy nghĩ ấy.
“Nhiều người đến đây đều bất ngờ. Họ không nghĩ rằng từ nơi giản dị thế này lại đưa ra những quyết định lớn đến vậy.”
Chính tại lán Nà Nưa, từ cuối tháng 5 năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sống và làm việc cùng các đồng chí lãnh đạo cách mạng. Trong căn lán nhỏ ấy, Người theo dõi tình hình trong nước và quốc tế, chuẩn bị cho thời cơ giành chính quyền trên cả nước.
Điều khiến tôi xúc động nhất là khi nghe cụ Bình kể về khoảng thời gian Bác Hồ bị sốt rét nặng.
Giữa núi rừng Việt Bắc, điều kiện sinh hoạt vô cùng thiếu thốn. Có lúc sức khỏe của Người suy giảm nghiêm trọng. Thế nhưng, Bác vẫn không ngừng làm việc.
Theo lời kể của các nhân chứng, ngay cả khi đang điều trị bệnh, Bác vẫn luôn trăn trở về thời cơ cách mạng. Người từng căn dặn các đồng chí rằng dù tình huống nào xảy ra, cuộc Tổng khởi nghĩa vẫn phải được tiến hành khi thời cơ đến.
Đứng trong căn lán nhỏ, tôi cố hình dung về những ngày tháng ấy.
Một chiếc bàn làm việc đơn sơ.
Một chiếc giường tre mộc mạc.
Không điện, không những điều kiện thuận lợi như ngày nay.
Thế nhưng chính nơi đây đã góp phần chuẩn bị cho sự kiện làm thay đổi lịch sử dân tộc.
Trước khi rời Tân Trào, tôi quay lại nhìn cây đa một lần nữa.
Giữa không gian yên bình của núi rừng Tuyên Quang, cây đa vẫn tỏa bóng rộng như đã từng làm suốt nhiều thế hệ. Xa xa trên đồi, lán Nà Nưa vẫn lặng lẽ nằm giữa màu xanh của rừng cây.
Một cây đa.
Một căn lán nhỏ.
Những điều tưởng chừng rất bình dị.
Nhưng chính những địa danh ấy đã chứng kiến những con người bình dị làm nên những điều phi thường.
Và có lẽ, đó cũng là điều khiến Tân Trào trở nên đặc biệt.
Bởi nơi đây không chỉ lưu giữ những dấu tích của lịch sử, mà còn nhắc chúng ta nhớ rằng những thay đổi lớn lao của dân tộc đôi khi bắt đầu từ những nơi giản dị nhất – dưới một tán cây đa, trong một căn lán nhỏ giữa núi rừng Việt Bắc.