Một buổi chiều đầu thu, tôi tìm về Phố Hiến, vùng đất từng được mệnh danh là “tiểu Tràng An” của miền Bắc.
Con đường dẫn vào chùa Chuông không quá đông đúc. Hai bên đường là những hàng cây cổ thụ tỏa bóng mát, che đi phần nào cái nắng còn sót lại của buổi chiều. Từ xa, mái ngói cong vút của ngôi chùa thấp thoáng sau những tán cây xanh khiến không gian nơi đây trở nên yên bình lạ thường.
Tôi là Đức Anh, thành viên dự án Ông bà kể lại. Hôm nay, tôi tìm gặp cụ Lương, một người dân đã gắn bó với Phố Hiến gần cả cuộc đời.
Khi bước qua cổng tam quan của chùa Chuông, tôi không khỏi ngước nhìn những nét kiến trúc cổ kính đã nhuốm màu thời gian.
“Cụ ơi, vì sao người ta lại gọi nơi đây là chùa Chuông?”
Cụ Lương mỉm cười.
“Muốn biết chuyện ấy, phải quay lại mấy trăm năm trước cơ cháu ạ.”
Rồi giữa tiếng lá cây xào xạc trong sân chùa, câu chuyện về một trong những ngôi chùa nổi tiếng nhất Phố Hiến bắt đầu được kể lại.
Ngày xưa, khi Phố Hiến còn là thương cảng sầm uất bậc nhất Đàng Ngoài, thuyền buôn từ nhiều nơi trên thế giới thường xuyên cập bến nơi đây. Người Trung Hoa, người Nhật Bản, người Hà Lan và nhiều thương nhân nước ngoài khác đã góp phần tạo nên một đô thị phồn hoa bên dòng sông Hồng.
Người xưa từng truyền tai nhau câu nói:
“Thứ nhất Kinh Kỳ, thứ nhì Phố Hiến.”
Điều đó đủ để thấy sự thịnh vượng của vùng đất này.
Theo lời kể dân gian, vào một ngày nọ, sau một trận lũ lớn trên sông Hồng, người dân phát hiện một chiếc chuông đồng trôi dạt vào bờ. Chiếc chuông được vớt lên và đưa vào làng.
Điều kỳ lạ là mỗi khi người dân muốn chuyển chuông sang nơi khác, công việc đều gặp trở ngại. Cuối cùng, chiếc chuông được đưa về ngôi chùa trong vùng và được xem như một điềm lành.
Từ đó, người dân quen gọi nơi đây là chùa Chuông.
Dù câu chuyện ấy mang màu sắc truyền thuyết, nó vẫn được nhiều thế hệ người dân Phố Hiến kể lại như một phần ký ức của vùng đất này.
Cụ Lương vừa kể vừa dẫn tôi đi dọc sân chùa.
Những hàng cau thẳng tắp, những gốc cây cổ thụ và những công trình kiến trúc bằng gỗ đã tồn tại hàng trăm năm khiến tôi có cảm giác như đang bước ngược dòng thời gian.
Ngôi chùa hiện nay được xây dựng chủ yếu vào thời Hậu Lê và được trùng tu qua nhiều giai đoạn lịch sử. Trải qua chiến tranh, thiên tai và những biến động của thời gian, nhiều hạng mục vẫn được bảo tồn khá nguyên vẹn.
Mỗi mái đao cong, mỗi bức phù điêu hay mỗi pho tượng trong chùa đều mang dấu ấn của bàn tay những nghệ nhân xưa.
Cụ Lương dừng chân trước một tòa nhà cổ.
“Ngày trước, người dân Phố Hiến thường đến đây cầu bình an trước mỗi chuyến đi xa. Thương nhân đi buôn cũng ghé chùa thắp hương trước khi xuống thuyền.”
Tôi lặng nhìn những làn khói hương đang bay nhè nhẹ trong không gian tĩnh lặng.
Ngoài sân, vài du khách đang chậm rãi tham quan. Không ai nói quá lớn, như thể tất cả đều vô thức giữ gìn sự bình yên vốn có của nơi này.
Điều khiến tôi ấn tượng nhất không phải là quy mô hay vẻ đẹp của ngôi chùa.
Mà là cảm giác về thời gian.
Đứng giữa sân chùa hôm nay, thật khó hình dung rằng cách đây hàng trăm năm, bên ngoài những bức tường cổ kính ấy từng là một thương cảng nhộn nhịp với những con thuyền đến từ khắp nơi trên thế giới.
Phố Hiến đã không còn tấp nập như xưa.
Dòng sông đã đổi dòng.
Những bến cảng sầm uất năm nào cũng dần lùi vào quá khứ.
Nhưng chùa Chuông vẫn còn đó.
Lặng lẽ như một người kể chuyện già.
Lặng lẽ chứng kiến sự hưng thịnh của Phố Hiến, những biến động của lịch sử và cả những đổi thay của cuộc sống hiện đại.
Trước khi ra về, tôi hỏi cụ Lương điều gì khiến cụ tự hào nhất về ngôi chùa này.
Cụ nhìn lên mái chùa phủ màu rêu cổ rồi chậm rãi đáp:
“Vì nó còn ở đây.”
Tôi hơi ngạc nhiên.
Cụ cười:
“Phố Hiến thay đổi nhiều lắm. Nhưng mỗi lần bước vào chùa Chuông, tôi vẫn thấy một phần của Phố Hiến xưa còn nguyên vẹn.”
Trên đường rời khỏi chùa, tiếng chuông chiều bất chợt vang lên giữa không gian yên tĩnh.
Âm thanh ấy không quá lớn, nhưng đủ để khiến người ta dừng chân lắng nghe.
Có lẽ suốt hàng trăm năm qua, tiếng chuông ấy vẫn đều đặn ngân vang như thế.
Như một lời nhắc nhớ về một Phố Hiến từng rực rỡ bên dòng sông Hồng.
Và như một nhịp cầu nối giữa quá khứ với hiện tại, để những câu chuyện của vùng đất này vẫn tiếp tục được kể cho các thế hệ mai sau.
